Seyfettin Aslan

Bir kilogram dana eti satan üretici bazen 3,5 litre bazen 14 litre motorin alırken, bazen 2,00 dolar bazen 5,50 dolar kazanmaktadır.

Ülkemizde hayvancılıkla ilgili istatistikler ve karşılaştırmalar yapabileceğimiz, sayılar ve değerler yok denecek kadar azdır. Bugün bizim için önem arzeden rakamlar ve istatistiki değeri olan sayıların kayıt altına alınması, incelenmesi, sonuçlar çıkarılması gelecek için de önemli rol oynayacaktır. İstatistik, verilerin toplanmasına, değerlenmesine, özetlenmesine, sunulmasına ve analiz edilmesine olduğu kadar bu analizlerden geçerli sonuçlar çıkarılmasına ve mantıklı kararlara varılmasına ilişkin bilimsel yöntemlerle ilgilenir. Daha dar anlamda, bu terim bizzat verileri ya da, örneğin ortalamalar gibi verilerden çıkarılan sayıları anlatmada kullanılır. Kısaca eldeki sınırlı bilgilerle doğru kararlar verme sorununa çare arayan bir bilim dalıdır.

Osmanlı İmparatorluğunun yükselme döneminde memur ve sipahilere verilen gelir kaynaklarının gelişmelerini saptamak amacıyla 30-40 yıl aralıklarla nüfus ve toprak sayımları yapılmıştır. Örneğin III. Murat döneminde (1574-1595) toprak ve nüfus sayımı yapılmıştır. 1831 yılında (II. Mahmut döneminde) nüfus sayımı yapılmış ve sadece erkek nüfusun özellikleri saptanmıştır. II. Meşrutiyet döneminde de istatistiki çalışmalar yapılmışsa da, Cumhuriyet dönemine kadar Türkiye’de süreklilik kazandırılmış istatistiki çalışmalar yoktur. 1927 yılında nüfus, arazi ve sanayi sayımı, 1950′de ise tarım, sanayi ve işyeri sayımı yapılmıştır. 1962 yılında İstatistik Genel Müdürlüğü, 53 sayılı yasayla Devlet İstatistik Enstitüsü haline getirilerek, sayım ve istatistiki değerlerin toplanması ve değerlendirilmesine başlanmıştır.

İstatistiki veriler, strateji belirlemede fevkalade önemlidir. Ülkeler, kurumlar aileler ve hatta şahıslar açısından strateji belirlemek çok önemlidir. İşletme yönetiminin temel amacı etkili ve verimli olmaktır. İşletmeler üretim süreci içinde karşılaştıkları problemleri çözmek, kararları doğru ve zamanında alabilmek için matematik ve istatistikten faydalanırlar. Strateji ise daha ziyade tasarlama ve ileriyi ön görme veya sezme ile ilgili kavramdır. Gelecekle ilgili çok önemli kararları verirken, yeterli zaman olmayabilir. Strateji belirlemenin en önemli faydası sonradan pişman olunacak kararların verilmesini engellemektir. Strateji, çoğu zaman yol haritası diye nitelendirilir. Yapacağımız büyük veya küçük ölçekli analizlerle, karşımıza çıkabilecek fırsat ve tehlikeleri analiz ederek belirsizlikleri en aza indirmeye çalışırız. Stratejiniz varsa yol haritanız var demektir. Bundan sonra daha çabuk karar verebilir, önlemler alabilirsiniz.
Hayvancılıkla ilgili yeterli bilgi ve döküman olmadığından bahsetmiştik. Bu anlamda son altı yılda sığır karkas fiyatları ile tavuk canlı alım fiyatlarını tespit edip kayıt altına almak, (EBK Alım Fiyatları) bunları bazı fiyatlar ve değerlerle karşılaştırmak, buradan hareketle bazı sonuçlar çıkarmak için aşağıdaki çalışmanın yapılmasına ihtiyaç doğmuştur.

Ülkelerdeki ekonomik gelişmeleri gösteren en iyi tablolar muhakkak ki enflasyon göstergeleridir. Son yıllarda özellikle TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi) ve TEFE (Toptan Eşya Fiyat Endeksi) en çok gündemde olan göstergelerdir ve ekonominin genel durumu hakkında fikir veren en önemli göstergeler olarak kabul görmektedir.

Ancak bizim gibi nüfusu ve ekonomisi tarımsal ağırlıklı olan ülkelerde, bu göstergeler tarımsal üretim ve değerler için çoğu zaman gerçeği yansıtmamaktadır. Çünkü tarımsal üretim dengesiz ve sağlıksız yapılmaktadır. Profesyonelce yapılmamaktadır. Hayvansal üretim yapan işletmeler çoğunlukla küçük ölçekli aile işletmeleri şeklindedir.Tarımda çalışan nüfus örgütsüz ve bilinçsizdir. Halen örümcek ağı teorisi gereği bir yıl yapılan karlı üretim ikinci üçüncü yılda tam tersine dönebilmektedir.
1991 yılı Tarım Sayımı sonuçlarına göre Türkiye’de Tarım İşletmelerinin büyük çoğunluğunda  (%72,2) Bitkisel ve Hayvansal üretim faaliyeti bir arada yürütülmektedir. Yalnız hayvancılık yapan işletmelerin oranı %3,4′tür
Bunun  %9,9′unda 1-9 büyükbaş
%6,6′sında 10-19 büyükbaş
%1,5′inde ise 20 büyükbaş’tan fazla hayvan bulunmaktadır.
Kısaca işletme başına 4,2 büyükbaş, 41,8 küçükbaş hayvan düşmektedir. AB ülkelerinde ise; profesyonelce hayvancılık işletmeleri yaygın olup,
Sığır besiciliği yapan işletmeler,
%32,5′inde 1-9 büyükbaş
%14,1′inde 10-19 büyükbaş
%53,4′ünde 20 büyükbaş
Süt sığırcılığında ise işletmeler,
%34,9′unda 1-9 büyükbaş
%18,1′inde 10-19 büyükbaş
%47,0′ında 20 büyükbaş veya daha fazla hayvana sahiptir. Fiyat istikrarının sağlanması, ekonominin dengeli bir şekilde işleyebilmesi için gerekli bir unsurdur. Uygulanan para ve maliye politikaları arasındaki istikrarsızlık Türkiye’de son 25 yıllık süreçte, kronik enflasyon olgusunu gündeme getirmiştir..

Kronik yüksek enflasyon Türkiye’de bir yandan kaynak dağılımını bozarak ekonomide etkinliği azaltıp, büyüme potansiyelinin tam gerçekleşmesini engellerken,  diğer yandan da gelir dağılımını bozarak sosyal dengesizliklere ve siyasi sistemde yozlaşmaya neden olmuştur.

Ekonomi için çok önemli göstergeler olarak kabul edilen TEFE ve TÜFE özellikle tarımsal ve hayvansal ürünlerde yıldan yıla farklılıklar göstermektedir. Örneğin 1997 yılında TÜFE %99 iken EBK sığır alım indeksi %141, 1998′de %70 iken sığır alım indeksi %102 olmuştur. 1999 yılında olay tersine dönmüş, TÜFE %69 iken sığır alım indeksi %21 de kalmıştır. 2000 yılında TÜFE %34 iken sığır alım indeksi %41 olarak gerçekleşmiştir. 2001 yılında TÜFE %108 iken sığır alım indeksi %13′te kalmış buna karşılık 2002 yılında TÜFE %30 iken sağır alım %90 olmuştur.

1997-2002 yıllarını kapsayan son altı yıldaki (72 ay) EBK dana karkas ve tavuk canlı alım fiyatları; DİE TÜFE; Dolar artış ve özellikle motorin fiyatları ile bunların birbirleri ile karşılaştırmalarını yaparak bazı sonuçlar elde etmeye çalıştık.

Örneğin 1997 yılının Ocak ayında 315 bin TL olan EBK dana eti alım fiyatı, 2002 yılı aralık ayında 17,7 kat artarak 5600 bin TL’ye ulaşmıştır. Aynı yıllarda EBK tavuk canlı alımı 110 bin TL/Kg’dan. 2002 yılı aralık ayında 12,7 kat artarak 1400 bin TL olmuştur. Aynı yıllarda Dolardaki artış 15,7, motorindeki artış 20,2 kat olarak gerçekleşmiştir. Yine aynı yıllar içerisinde DİE TÜFE de 17,3 kat artmıştır. Bu demektir ki bu süre içerisinde yerini koruyamayan ürün tavuk olmuştur, fiyatı en çok artan ürün ise motorindir diyebiliriz.

Dana eti, tavuk eti, dolar ve motorin fiyatlarını tekrar eden fiyatlar olarak karşılaştırdığımızda yine çok çarpıcı sonuçlar çıkmaktadır. 1997-2002 yılları arasındaki altı yıllık (72 ay) dönemde EBK dana eti alım fiyatları bir ay 1,75-2,00 Dolara kadar gerilemiş buna karşılık üç ay 5,00-5,50 Dolar aralığına çıkmıştır. En çok tekrarlanan aralık otuz ayla 3,50-4,00 Dolar aralığıdır. Ancak yetmiş iki aylık sürede 2,00-4,00 Dolar aralığı altmış ay gibi bir zamana tekabül etmektedir.

Tavuk eti dolar karşılaştırmasında da görüleceği üzere yetmiş iki aylık sürenin otuz üç ayında 0,75-1,00 Dolar, yirmi yedi ayında 1,00-1,25 Dolar aralığında seyretmiş dört ay 0,50-0,75 dolara düşmüş, altı ay 1,25-1,50, iki ay 1,50-1,75 Dolara çıkmıştır. İlginçtir ki yetmiş iki ayın altmış ayında 0,75-1,25 aralığında seyretmiştir.

1987-2002 yılları arasındaki yetmiş iki aylık sürede 1 Kg dana eti karşılığında 3,50 litreden, 14 litreye kadar dağılan bir aralık içerisinde motorin alınabilmektedir. Bu bize ekonomimizin dengesizliğini açıkça göstermektedir. Ancak yetmiş iki aylık sürenin elli iki ayında 4-8 litre aralığında seyretmiştir. Tavuk eti motorin karşılaştırmasında ise yetmiş iki aylık sürede 1,25-5,00 litre aralığında seyretmiş ancak en çok tekrarlanan aralık altmış iki ay ile1,25-2,50 litre aralığındadır.

 
Tablo3′ün incelenmesinden de anlaşılacağı üzere ülkemiz için normal karşıladığımız dalgalanmaların dışında anormal olarak nitelendirebileceğimiz fiyat dalgalanmaları kolayca görülmektedir. Örneğin dana etinde en kötü dalgalanma, hatta kırılma Mart ayından itibaren 2001 yılıdır. Keza beyaz etteki en önemli dalgalanma veya ilk kırılma1999 yılı Temmuz ayıdır.

Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz; tabiat nasıl boşluk kabul etmezse ekonomik gelişmelerde benzeri bir tablo sergilemektedir. Bir veya en fazla iki yıl, olması gerekenin altında bir fiyat yakalayan bir ürün, en geç üçüncü yılda olması gereken noktaya hatta biraz üzerine gelmekte, böylece istikrarsız olan bu sektöre yatırımlar azalmakta, insanlar iş ve yatırım alanlarını değiştirmekte, bir çok emek ve birikim tecrübe atıl kalmakta, heba olmaktadır. Bu sektörde örgütlenmeler yeterli olmadığı sürece, etkin üretici birlikleri kurulamadığı sürece, kayıt ve kontrol dışı ekonomik faaliyetler devam edecek, dolayısıyla stratejik kararlar için gerekli belge ve bilgiler toplanamayacak, değerlendirilemeyecek ve bu kör döngü devam edecek. Bir kilogram dana eti satan üretici bazen 3,5 litre bazen 14 litre motorin alacaktır. Serbest piyasa ekonomisine geçme süreci devam eden ülkemizde, özellikle kırmızı ette oligopol (az sayıda alıcı-satıcı) bir yapı hakimdir. Günümüz dünyasında piyasa mekanizmasını en yoğun şekilde kullanan ülkelerde bile devlet iktisadi hayata zaman zaman müdahale etmektedir. Devletin piyasa mekanizmasına müdahalesinin ne ölçüde başarılı olabileceği ayrı bir tartışma konusudur. Ancak piyasanın başarısızlıkları, devletin piyasanın işleyişine müdahale etmesinin en önemli gerekçesidir. Piyasanın hiçbir çözüm getiremediği durumlarda, devletin çözüm getirmesi gerektiği hemen herkesçe kabul edilebilir ama piyasa mekanizmasının sağladığı çözümü daha iyi hale getirmek amacı ile devletin işe karışmasının uygun olup olmayacağı, karışacaksa bunun derecesinin ne olacağı sorularının cevabı çok yoğun tartışmalara yol açmaktadır.   

Gelecek için hazırlık yapamayan, öngörüde bulunamayan, gerekli önlemleri düşünmeyen, düşündüklerini hayata geçirebilmek için projelendirmeye çalışmayan, projelerini olabilirlik mantığı ile değerlendirmeyen, istatistiki çalışmalarla saptamaları tespit edip düzeltmesini bilmeyen, sapmaların tekrarlanmaması için gerekli tedbirleri anında alan ve üretime hızla devam eden mekanizmaları kurmayan şirketlerin, işletmelerin, ülkelerin kalkınmaları ve ayakta kalmaları mümkün değildir.

This entry was posted on Pazartesi, Kasım 30th, 2009 at 20:57 and is filed under Dergi Makaleleri, Makaleler. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.