Seyfettin Aslan

İnsan beslenmesinde çok önemli bir yere sahip olan proteinlerin temininde en önemli yere sahip olan ürün ettir. Et kelimesi bize kırmızı eti, Kırmızın et kelimesi de en çok dana etini çağrıştırmaktadır.

Ülkemiz 11.185.000 baş sığır varlığı ile Dünya sığır varlığının % 0.84′üne, sahipse de verimlilik ve karkas ağırlıkları bakımından gerek ABD gerekse AB ortalamasının çok altındadır. Hâlbuki hayvancılık, tarım ve ülke ekonomisini geliştiren, en yüksek katma değer yaratan ve en düşük maliyetle istihdam imkânı sağlayan bir sektördür.  Et tüketimi konusunda da oldukça bilinçsiz olan halkımızın yanlış yorum ve yönlendirmelerle  (kolesterol v.b.)  et tüketiminden uzaklaştırılmaları, zaten ekonomik sıkıntı içinde olan ve et tüketimi zorlaşan halkın et tüketiminin dibe vurmasına sebep olmuştur.

Halbuki gelişen ülkelerdeki et tüketimine baktığımız zaman ABD’de 1998 yılı itibariyle kişi başına yıllık ortalama et tüketimi 113.5 kg’dır. (43,3 kg sığır + 39,9 kg tavuk + 30,3 diğer).Bu rakam AB’de 1998 yılı itibariyle 78,9 kg’dır. (19,2 sığır + 14,1 kg tavuk + 3,6 kg koyun + 42,0 diğer) Ülkemizde ise kişi başına tüketilen et miktarı 20,7 kg’dır. (7,5 kg sığır + 9,2 kg tavuk + 4,0 kg koyun) görüldüğü gibi gelişmiş ülkelerdeki et tüketimi ülkemizin 4-5 katı daha fazladır. Bu durumda gelişmiş ülkelerde kişi başına düşen hayvansal protein tüketimi günlük 59,6 gram iken Türkiye’de ki değer 17 gram olarak tespit edilmiştir. Kaliteli ve dengeli beslenmeden bahsedebilmek için kişi başına yılda en az36,5 kg et tüketilmelidir. 2010 yılında Türkiye nüfusunun 80 milyon olacağını varsaydığımızda aynı yıl asgari 3 milyon ton et üretmemiz gerekmektedir. Hâlbuki 1999 yılı DİE verilerine göre 511.000 ton, DPT tespitlerine göre 885.000 ton kırmızı et üretmekteyiz. Bu durumda hızla üretim ve tüketimimizi artıracak tedbirler almalıyız.

Pek çok konuda olduğu gibi; tarımsal istatistikler konusunda da yeterli olmayan ülkemizde Avrupa Birliğine adaylığı resmen tanınan Türkiye, tam üyelik görüşmelerine başlayabilmek için, yoğun hazırlıklar yapmalıdır. Bu hazırlık döneminde AB’nin Türkiye’den beklentileri “Katılım Ortaklığı Belgesi” Türkiye’nin gerçekleştirmeyi planladığı hususlarda “Ulusal Programı” ile belgelendirilmiştir. Bu belgelerde tarım kesimi ile ilgili olarak “destekleme politikalarının terk edilmesi” “Tarımsal Kamu İktisadi Teşekküllerinin (KİT) özelleştirilmesi” ve “hukuksal düzenlemelerin uyumlu hale getirilmesi” gibi konuların ön plana çıkacağı anlaşılmaktadır. AB’nin Türkiye’den beklentileri hatta AB üyeliği görüşmelerine başlanabilmesi için sanki bu konular ön koşul haline gelmiştir.

Ulusal programda Tarımın yapısal sorunları dile getirilmişse de, çözümler konusunda hedefler ortaya konulamamıştır. Hâlbuki bu konu hayati önem taşımaktadır ve AB üyeliği söz konusu olmasa da Türkiye tarımın yapısal sorunlarını nasıl çözeceğini düşünmelidir ve mutlaka çözüm üretecek formüller geliştirmelidir.

Bu genellemelerden sonra Türkiye et üretim ve tüketiminde; 

1- Ülkemizin üç büyük kentinin Ticaret Borsalarından alınan bilgiler şöyledir. Örneğin; Ankara Ticaret Borsası kayıtlarına göre, 2001 yılında 28.321.549 kg, et tescili yapılmıştır. Ankara’nın nüfusunu 1997 nüfus sayımına göre 3.631.612 kabul ettiğimizde kişi başına et tüketimi 2001 yılı için 7,74 kg düşmektedir. (2000 yılı için 7,79) İstanbul Ticaret Borsası kayıtlarına göre 2001 yılında 66.313.792 kg et tescili yapılmıştır. Kişi başına et tüketimi 2001 yılı için 7,32 kg düşmektedir. (2000 yılı için 5,91), İzmir Ticaret Borsası kayıtlarına göre ise; 2001 yılında 53.423.719 kg et tescili yapılmıştır, kişi başına et tüketimi 2001 yılı için 17,4 kg düşmektedir. (2000 yılı için 16,7).

2- Türkiye’nin en büyük yüzölçümlü ili olan (38257 km2) Konya, 1985 nüfus sayımında 1.560.375 nüfusa sahipken 1990′da nüfusu 1.750.303′e, 1997′de 1.943.757′ye çıkmıştır ki, bu bize Konya’nın göç alan bir il olduğunu göstermektedir. 1997 nüfus sayımına göre; 1.141.435′i il ve ilçe merkezlerinde, 802.322′si bucak ve köylerde yaşamaktadır, 334.388 hane halkı yaşayan Konya’da 4-5 nüfuslu aile sayısı, 120.000′in üzerindedir.

3- Kırmızı et üretimi ve besicilik konusunda ise şunlar söylenebilir; İl Tarım Müdürlüğü verilerine göre, mayıs 2002 tarihi itibariyle 45 bin merkezde olmak üzere tüm ilçelerde 136 binin üzerinde hayvan varlığı tespit edilerek küpelendirilmiştir. Yine İl Tarım Müdürlüğü verilerine göre, doğrudan destek kapsamında merkezde 1426 kişi (43 binin üzerinde besi hayvanı) ilçelerde, 4432 kişi (46 binin üzerinde besi hayvanı) olmak üzere 90 bin besi hayvanı desteklenmiştir ki Türkiye’de en çok besi hayvanına sahip ve desteklenmeden en çok yararlanılan il Konya ili olmuştur. Konya’yı 82 bin ile Ankara ili takip etmektedir. Konya merkezde işletme başına ortalama 30 hayvan, taşrada 10 hayvan düşmektedir. 

4-  Son üç yıl ve 2002 yılında (ilk 5 ay Konya ilinde EBK tarafından kesilen 1. kalite besi hayvanlarında ortalama karkas ağırlıkları incelendiğinde aşağıdaki tabloda görüldüğü üzere, 1999 yılına göre, 2000 yılında ortalama karkasta biraz düşme görülse de 2001 yılında ortalama oldukça yükselmiştir. (%25,8) 2002 yılında aynı oran devam etmektedir. Bu durum oldukça umut vericidir. 

KONYA (1. Kalite Kesimler)TABLO 1

SAKARYA (1. Kalite Kesimler)TABLO 2

ERZURUM (1. Kalite Kesimler)TABLO 3

GENEL TOPLAM (Adana, Bingöl, Diyarbakır, Erzurum, Kayseri, Konya, Manisa, Sakarya, Van)           TABLO 4

Diğer illerle karşılaştırıldığında Konya ilinde oldukça başarılı bir besicilik yapıldığı görülmektedir. Örneğin; Erzurum ve Sakarya illeri ile karşılaştırıldığında son üç yıl ortalamasında Sakarya ilinden % 15,6 Erzurum ilinden % 28 daha iyi netice alınmıştır. 2002 yılının son beş ayı karşılaştırıldığında oldukça ilginç sonuçlar ortaya çıkmıştır. Sakarya ilinden % 17.5, Erzurum ilinden % 38.3 daha iyi netice alınmıştır. 

EBK Türkiye’nin en çok besi hayvanı olan karkas ağırlığı çok iyi Konya iline özel bir önem vermektedir, vermeye devam edecektir. 2001 yılı üreticilerimizin en çok zarar gördüğü ve sıkıntı çektiği bir yıldır. Ancak, kurum 2001 yılında Erzurum’da 11.221 baş hayvan kesmiş, Sakarya ilinde 12.106 hayvan keserken, Konya ilinde 24.429 baş hayvan kesimi yapılmıştır. 2001 yılında 9 kombinamızda 102.699 baş birinci kalite hayvan kesimi yapıldığı görülmektedir. Bu durumda Konya ili toplam kapasitesinin % 23.7′sini tek başına kullanmıştır.

EBK üreticiye ödediği karkas fiyatlarını dolara endeksleyip geriye doğru son on beş yıl incelendiğinde 180 ayın en sık tekrarlanan fiyat aralığı 98 ay ile 3.01$ – 4.00$ aralığı, en az tekrarlanan fiyat aralığı ise 18 ay ile 4.01$ kg – 5.10$ kg aralığıdır. Bundan da kolayca anlaşılacağı üzere; ülkemizde en çok tekrarlanan karkas alım fiyatı 3.0 dolardır. Belki de olması gereken budur, % 5′lik pazar payına sahip EBK bu durumda bile bir yandan serbest piyasa koşulları içinde diğer müteşebbisler için gerçek rekabet ortamı yaratırken diğer yandan üretici ve tüketiciyi de koruyabilmektedir. 

Kasaplık hayvan bazı kalite kriterlerine ve standartlarına sahip olmak zorundadır. Oysa ülkemizde bu zorunluluğa uyulmamaktadır. Karkas derecelendirilmesi yapılmamakta, karkas standartları geliştirilip uygulanma­maktadır. Yıl içinde aylara göre düzenli olarak uygun fiyat ve yeterli miktarlarda büyük ve küçükbaş hayvan tedarik edilememektedir. Konyalı üretici ve besiciler iyi olan tekniğini daha da geliştirmek, et kalitesini yükseltmek, problemlere çare bulabilmek için derneklerini güçlendirmeli, üretimlerini en iyi şekilde değerlendirebilmek için üretici birlikleri kurmalı, başta kombinalar olmak üzere meselelerine bilinçli ve bilgili bir şekilde sahip çıkmalıdırlar. 

Et ve mamulleri sanayi ve bu sanayiye hammadde sağlayan hayvancılık sektörü, özellikle toplumun dengeli ve sağlıklı beslenmesinde, sanayi yatırımlarına finansman kaynağının yaratılmasında tarımsal sanayiye hammadde sağlanmasında, milli gelirin artırılmasında, istihdam olanağı yaratılmasında büyük önem arz etmektedir.

Besicilik sektörü Konya’nın ekonomik ve ekolojik şartlarına uygun olarak geliştirilmeli hayvan başına verimin artırılması için yüksek verimli ırklar yaygınlaştırılmalı, mevcut yerli ırklar ıslah edilmeli, daha iyi bakım ve beslenme ile verim artırılmalı, hastalıklarla mücadele için koruyucu önlemler alınmalıdır.

This entry was posted on Pazartesi, Kasım 30th, 2009 at 21:04 and is filed under Kırmızı Et, Makaleler. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.